Dialog z Mozartem

Pochodzący z Niemiec Richard Strauss do pracy nad „Kawalerem Srebrnej Róży” zaprosił austriackiego pisarza Hugo von Hofmannsthala. Duet zdecydował się na zamierzone anachronizmy – choć akcja rozgrywa się w Wiedniu połowy XVIII wieku, to muzyka i styl bycia bohaterów przesiąknięte są duchem przełomu XIX i XX wieku, a więc fin de siècle. Autorzy nie chcieli pokazać prawdziwego XVIII wieku, ale stworzyć bajkową, nostalgiczną i lekko ironiczną wizję przeszłości widzianą z tej perspektywy.

Historia skupia się wokół trójkąta uczuciowego i pokoleniowych roszad. Dojrzała Marszałkowa romansuje z młodym Oktawianem, jednak ich relacja zostaje wystawiona na próbę, gdy chłopak zostaje zaangażowany w swatanie barona Ochsa z młodą Sophie. Jako kawaler srebrnej róży, Oktawian jedzie z misją dyplomatyczną, ale zamiast pomóc baronowi, sam się zakochuje. Wywołuje to falę nieporozumień i intryg, które doprowadzą do szczęśliwego finału – możliwego tylko dzięki pogodzonej z losem Marszałkowej.

Sama konstrukcja dzieła – z podziałem na role, intrygami miłosnymi i przebierankami – nawiązuje do oper komicznych Wolfganga Amadeusa Mozarta, takich jak „Wesele Figara”. Strauss i Hofmannsthal wzięli klasyczną, dawną formę i wypełnili ją nowoczesną, jak na 1911 rok, muzyką i psychologią postaci.

Komedia slapstickowa

Podobnie Wojciech Faruga w swojej inscenizacji sięga po elementy klasycznego slapsticku (ekspresyjnej komedii ruchu znanej z kina niemego), aby ożywić tradycyjną formę i nadać jej współczesną dynamikę. Reżyser szuka inspiracji w tradycji wczesnego humoru ekranowego Hollywood, gdzie o sile opowieści decydował nie tekst, a dynamiczna akcja i humor budowany obrazem, a nie słowem.

Taka koncepcja wymagała stworzenia wyrazistej, niemal filmowej przestrzeni – za tę wizualną stronę produkcji odpowiada Katarzyna Borkowska, której scenografia i kostiumy współtworzą ten dynamiczny świat. Kluczem do sukcesu slapstickowych gagów jest precyzyjnie zaprojektowany ruch, nad którym czuwał choreograf Bartłomiej Gąsior.

Najmocniejszym elementem całej produkcji pozostaje jednak warstwa muzyczna. Nad jej tempem czuwa Yaroslav Shemet – pod jego kierownictwem muzycznym orkiestra Opery Bałtyckiej realizuje tę partyturę na wysokim poziomie. Z męskich głosów na uwagę zasługuje Bjarni Thor Kristinsson jako baron Ochs von Lerchenau. Zwieńczeniem całości staje się słynne finałowe trio w wykonaniu Iwony Sobotki (Marszałkowa), Joanny Motulewicz (Oktawian) oraz Aleksandry Kubas-Kruk (Zofia).