Nie tylko operowanie

Centrum działa w LUX MED Szpital Gdańsk, dawnym Swissmedzie. Zespół wnosi doświadczenie chirurgiczne i zaplecze naukowe, szpital zapewnia diagnostykę, personel i sale operacyjne.

- Bycie właścicielem i dyrektorem placówki medycznej to zupełnie inny zawód niż bycie chirurgiem i naukowcem. Ja chcę się skupić na operowaniu, badaniach i kształceniu innych lekarzy - mówi Śmietański.

W Centrum pracują chirurdzy: prof. Maciej Śmietański, dr n. med. Mateusz Zamkowski i lek. Michał Putko. W zespole ważną rolę pełni też dr n. med. Irmina Anna Śmietańska, specjalistka anestezjologii i intensywnej terapii. Poznaje pacjenta przed operacją, ocenia jego stan i planuje znieczulenie. W latach 2013-2020 prowadziła zespół leczenia ostrego bólu w UCK w Gdańsku.

Przy dużych rekonstrukcjach zamknięcie rozległego ubytku może podnieść ciśnienie w jamie brzusznej i utrudnić oddychanie. Dlatego zespół monitoruje te parametry już podczas operacji, a anestezjolog ma wpływ na decyzję o zakresie rekonstrukcji. - Chcemy przewidywać problem, a nie dopiero reagować, kiedy już się pojawi. Chirurg i anestezjolog muszą wspólnie ustalić, na co możemy sobie pozwolić, żeby nie narazić chorego na poważne powikłania - podkreśla profesor.

Przeprowadzenie chorego przez zabieg w dużej mierze spoczywa na Magdzie Halskiej, koordynatorze opieki. Jest pierwszą osobą z Centrum, z którą kontaktuje się pacjent, i towarzyszy mu na każdym etapie leczenia. Zbiera dokumentację i wyniki badań, tak aby chirurg i anestezjolog mieli komplet informacji jeszcze przed wizytą, tłumaczy, jak przygotować się do operacji, i odpowiada na pytania, które pojawiają się już po powrocie do domu. Przygotowanie przedoperacyjne pozwala też wykryć nieznane wcześniej choroby. Śmietański opowiada o młodym mężczyźnie, który zgłosił się na operację przepukliny. Badania ujawniły poważne konsekwencje przebytego przed laty zapalenia mięśnia sercowego. Zamiast na blok operacyjny pacjent trafił do pilnej diagnostyki kardiologicznej.

- Jeśli kogoś nie kwalifikujemy do zabiegu, to zwykle nie dlatego, że sama przepuklina jest zbyt trudna. Problemem bywa ogólny stan zdrowia. Musimy najpierw ustalić, czy operacja będzie dla tego człowieka bezpieczna - wyjaśnia Śmietański.

Od pachwiny po rozległą rekonstrukcję

Raport Centrum za 2025 rok wykazuje 597 operacji, w tym 326 przepuklin pachwinowych, 63 pępkowe, 112 rozległych rekonstrukcji olbrzymich przepuklin i 55 rekonstrukcji związanych z zespołem poporodowej niewydolności przedniej ściany brzucha, określanym skrótem PPAWIS. Według Centrum jest to największa prywatna klinika leczenia przepuklin w Polsce. Do Gdańska przyjeżdżają pacjenci z całego kraju, w tym osoby po kilku nieudanych operacjach i chorzy z rozległymi ubytkami wymagającymi połączenia kilku technik. W 2025 roku ponad stu chorych z dużymi defektami po wcześniejszych zabiegach w innych ośrodkach przeszło tu kolejne operacje.

- Nie mówimy, że jesteśmy najlepsi. Pokazujemy, co robimy, co opublikowaliśmy i jakie osiągamy wyniki. Także te, z których nie jesteśmy zadowoleni. Każdy może to przeczytać i sam ocenić - mówi Śmietański.

Nie ma jednej metody dla każdej przepukliny. Centrum korzysta z około piętnastu rodzajów siatek, dobieranych do anatomii ubytku i techniki operacyjnej. Przy dużych rekonstrukcjach stosuje też toksynę botulinową A, która pomaga przygotować mięśnie brzucha do zabiegu.

- Kiedy ludzie kupują opony, sprawdzają producenta i czytają testy. A przy przepuklinie często pytają tylko, czy będą mieli siatkę. Tymczasem ważne jest, jakiej siatki użyjemy i dlaczego właśnie tej. Pacjent zostaje z implantem na wiele lat, często na całe życie - mówi profesor.

Zamiast kolejnej zszywki

Pytania pojawiające się podczas operacji stają się również tematem badań. Przykładem jest MEFISTO, którego wyniki ukazały się w 2025 roku w „Annals of Surgery”. Badanie dotyczyło mocowania siatek podczas małoinwazyjnych operacji dużych przepuklin pachwinowych. Zszywki i klej mogą powodować ból, między innymi w wyniku uszkodzenia nerwów. Zespół z Gdańska sprawdził, czy przy odpowiednio zaprojektowanej siatce dodatkowe mocowanie jest konieczne.

- Na świecie zastanawiano się, jak zrobić lepszy klej albo mniej urazową zszywkę. My zapytaliśmy, czy nie można rozwiązać problemu inaczej. Jeśli siatka będzie dobrze przylegać do tkanek, być może nie trzeba będzie jej mocować - opowiada profesor.

We współpracy z inżynierami z Politechniki Gdańskiej i Krakowskiej przygotowano modele eksperymentalne. Później hipotezę sprawdzono w randomizowanym badaniu klinicznym obejmującym 204 pacjentów w 12 ośrodkach. Porównano anatomiczne siatki trójwymiarowe stosowane bez dodatkowego mocowania z płaskimi siatkami mocowanymi klejem. Po 12 miesiącach odsetek nawrotów wyniósł odpowiednio 3,1 i 2,1 proc. Nie stwierdzono istotnych różnic w bólu. Wyniki wspierają możliwość rezygnacji z mocowania przy określonych implantach i w badanej grupie chorych.

Za prezentację wyników Mateusz Zamkowski otrzymał w 2025 roku nagrodę Best Oral Communication na kongresie Europejskiego Towarzystwa Przepuklinowego w Paryżu. Zespół opisał też siatkę zaprojektowaną na podstawie tomografii konkretnego pacjenta oraz bada wpływ toksyny botulinowej na przygotowanie do rozległych rekonstrukcji i funkcję oddechową. Śmietański współtworzy również Polską Grupę Badaczy Przepuklin, zbierającą dane w około 30 szpitalach.

Problem poporodowy

Jednym z obszarów pracy Centrum jest PPAWIS, czyli zespół poporodowej niewydolności przedniej ściany brzucha. Po ciąży u części kobiet dochodzi do osłabienia ściany brzucha i rozejścia mięśni prostych. Mogą temu towarzyszyć bóle pleców, ograniczenia aktywności oraz problemy z samooceną i życiem społecznym czy seksualnym.

W 2022 roku Maciej Śmietański, Irmina Anna Śmietańska i Mateusz Zamkowski opublikowali w „BMC Surgery” analizę 200 operowanych kobiet. Do określenia PPAWI dodano literę „S” - od angielskiego syndrome - aby podkreślić także psychospołeczny wymiar problemu.

- Kobiety często próbują ukrywać brzuch pod luźnymi ubraniami. Zmieniają sposób ubierania się, rezygnują z niektórych aktywności. To nie jest wyłącznie kwestia wyglądu. Problem wpływa na codzienne życie - mówi Śmietański.

Wiedzą trzeba się dzielić

W 2025 roku zespół poprowadził 13 kursów w Gdańsku i dwa wyjazdowe. Organizuje również indywidualne staże, podczas których lekarze z innych ośrodków obserwują operacje i rozmawiają o zastosowanych metodach. Według Śmietańskiego każdego roku przyjeżdża w ten sposób ponad stu chirurgów. - Co tydzień ktoś do nas przyjeżdża, żeby zobaczyć, jak pracujemy. Nie pobieramy za to opłat. Uważamy, że wiedzą trzeba się dzielić - mówi profesor.

Programy edukacyjne, m.in. Hernia Master i Wspólna Sprawa, odbywają się pod egidą Sekcji Przepuklin Towarzystwa Chirurgów Polskich i przy wsparciu partnerów branżowych. Koszty organizacyjne istnieją, ale uczestnicy nie płacą za szkolenia.

- Jeśli chirurg wraca do swojego szpitala i dzięki temu lepiej operuje, korzysta na tym pacjent, którego nigdy nie spotkamy. Jeździmy też do innych ośrodków, kiedy zapraszają nas do wspólnego operowania i konsultowania ich pracy - dodaje Śmietański.

Śmietański był sekretarzem ds. nauki Europejskiego Towarzystwa Przepuklinowego, a obecnie jest jego ambasadorem na Europę Środkowo-Wschodnią. Mateusz Zamkowski kieruje Sekcją Przepuklin TChP i pracuje w komisji publikacji EHS. W 2026 roku Śmietański znalazł się w zestawieniu dwóch procent naukowców o największym wpływie cytowań w kategorii rocznej, opartej na cytowaniach z 2025 roku.

Gdańsk został też miejscem międzynarodowych spotkań chirurgów. Pierwsza edycja Baltic Hernia Days zgromadziła w 2024 roku blisko 600 uczestników. Kolejna odbędzie się 26 i 27 listopada tego roku.