Czy można określić jej ramy czasowe?

Kiedy prowadziłem zajęcia w przedszkolu, zapytałem dzieci, czym jest improwizacja. Odpowiedziały, że każde z nich dostaje kolorowankę z ptaszkiem i pomaluje go inaczej. To wciąż ten sam ptaszek, ale za każdym razem inny. Dokładnie na tym polega improwizacja w tangu. Na początku zbieramy narzędzia – jak kredki w wielu kolorach. Mamy zasób kroków, figur i ozdobników, które łączą się jak klocki w tysiące kombinacji. Do tego dochodzi muzykalność oraz kluczowe „abrazo” – naturalne objęcie drugiego człowieka.

Mówisz o potrzebie bliskości, która rezonuje w nas od dawna – w międzywojniu Warszawa była wręcz nazywana europejską stolicą tanga. Jak właściwie trafiło ono do Polski?

Tango weszło do Polski przez teatr. W 1913 roku w warszawskim Teatrze Nowości wystawiano operetkę „Targ na dziewczęta”. Wybitny choreograf Marian Kuryło podpatrzył tango w Paryżu, sprowadził nuty argentyńskiego utworu „El Choclo” i ułożył choreografię dla Lucyny Messer i Józefa Redo. Podobno po ich tańcu wybuchł prawdziwy szał – ludzie kupowali bilety właśnie dla tej jednej sceny. Tak narodziła się moda na tango, którą na chwilę przerwała I wojna światowa.

Ale już dwudziestolecie międzywojenne ponownie do niego wróciło. Jak rozwinęła się ta tradycja i czym polskie tango różniło się od tego z Buenos Aires?

Znamienne dla polskiego tanga jest to, że rozwijało się w sferach teatralnych – wykorzystywano je w teatrach, teatrzykach, operetkach i wodewilach. Pisano je na zamówienie, a tańczyli je i śpiewali m.in. Eugeniusz Bodo, Pola Negri, Loda Halama, Adolf Dymsza czy później Mieczysław Fogg. Równocześnie tango tańczono na dancingach, ale trafiało też do podwórkowych kapel. Na warszawskiej Pradze narodziło się tak zwane tango apaszowskie, czyli przedwojenne ballady o półświatku i ciemnych praskich podwórkach, opowiadane muzycznie i tanecznie. Zresztą w powojennych kapelach warszawskich do dziś słychać to echa.

A co z opinią, że polskie tango jest z natury melancholijne i nostalgiczne?

To skrót myślowy. Faktem jest, że ostatnie polskie tango, „Złociste chryzantemy”, nagrane w sierpniu 1939 roku - jest smutne i nostalgiczne, jakby wisiał nad nim cień nadchodzącej wojny. Ale nostalgia generalnie jest wpisana w tango. U nas obok utworów nostalgicznych powstawały radosne i lekkie, jak choćby „Umówiłem się z nią na dziewiątą”, czy odważne teksty tanga apaszowskiego.

Czy między tangiem Bodo i Fogga a tym, które tańczy się dziś, istnieje jakaś ciągłość?

Prowadzę własne, nieformalne badania i dochodzę do wniosku, że od 1913 roku istnieje cienka, ale nigdy nieprzerwana nić łącząca tamte czasy ze współczesnością. Tango w powojennej Polsce też się przebijało – mamy partytury z lat 40. i 50., a później sięgali po nie współcześni artyści. Przetrwało więc w muzyce, ale nie w tańcu. Nowym otwarciem był przełom XX i XXI wieku, kiedy w Warszawie pojawili się pierwsi nauczyciele i zaczął się ruch związany ze szkołami tanga. Dziś mamy je we wszystkich miastach wojewódzkich, ale i w mniejszych ośrodkach. Powstał też Polski Związek Tanga Argentyńskiego, a na światowym poziomie gra u nas kilka fantastycznych zespołów. Dzisiaj tango w Polsce ma się więc świetnie – i tanecznie, i muzycznie.

Na tyle dobrze, że w połowie października organizujesz w Trójmieście pierwszy Kongres Tanga Argentyńskiego w Polsce. Skąd pomysł, by właśnie teraz stworzyć wydarzenie o takiej skali?

Czekałem na właściwy moment, by dołożyć swoją cegiełkę popularyzacji tanga – a ono ma przecież wymiar na różnych płaszczyznach kultury. Wstrzymał mnie covid i towarzyszące mu spowolnienie, ale dziś tango znów jest silne i udowadnia, że zasługuje na miano dziedzictwa UNESCO. Żeby obcować z tangiem, wcale nie trzeba go tańczyć. Można je słuchać, podziwiać, po prostu się nim interesować – bo to także poezja, muzyka i historia sztuki. I ta idea wielowymiarowości potrzebowała konkretnego miejsca do zagnieżdżenia.

I tym miejscem zostało Trójmiasto. Dlaczego właśnie tutaj?

Buenos Aires to miasto portowe, imigranckie, prawdziwy tygiel kulturowy. Szukając podobnego miejsca na mapie Polski, od razu pomyślałem o Trójmieście. Na mieszkańców Buenos Aires mówi się porteños, czyli portowcy – dla mnie mieszkańcy Trójmiasta to tacy polscy porteños. Prywatnie uwielbiam to miejsce, gdyż jest pełne ciekawej kultury. Festiwale tanga odbywają się w wielu miastach, ale czułem, że wydarzenie o randze Kongresu musi być związane właśnie z takim polskim oknem na świat.

Na papierze wygląda to imponująco: niemal dwa tygodnie wydarzeń, światowej klasy tancerze i muzycy, goście z Buenos Aires, koncerty, milongi, kino, wystawy i sympozjum naukowe, a wszystko rozsiane po najbardziej charakterystycznych przestrzeniach Trójmiasta – od Grand Hotelu po Akademię Muzyczną. Od początku chciałeś, żeby pierwsza edycja miała aż taki rozmach?

Zdecydowanie! Od początku to nie miało być wyłącznie tango. Idziemy szeroko z propozycjami kulturalnymi – milonga, koncerty, warsztaty czy projekcje. Pokażemy dokumentalny film Nikolasa Artin „Oswaldo”, który opowiada o historii jednego z najwybitniejszych kompozytorów, Oswaldo Pulieze. Po pokazie odbędzie się dyskusja.

To nie jedyna legenda, którą przypomnicie.

Klamrą całego wydarzenia jest wystawa poświęcona Juanowi Carlosowi Copesowi – jednemu z najwybitniejszych tancerzy, dzięki któremu tango przetrwało najtrudniejsze lata, gdy było zakazane w Buenos Aires, albo co najmniej źle kojarzone. Na wydarzeniu pojawi się jego córka, Johana Copes.

Równie mocno obsadzona jest część muzyczna. Kogo usłyszymy podczas Kongresu?

Przede wszystkim chciałem pokazać jakość polskich zespołów. Zaprezentują się trzy fantastyczne kapele: Colors of Tango, Cuarteto Re Tango i Wiesław Prządka Quinteto Tango Nuevo. Gościnnie z Buenos Aires przyjedzie zespół El Cachivache. To będą koncerty na najwyższym poziomie - odbędą się w sali koncertowej Akademii Muzycznej w Gdańsku i w Starym Maneżu. Dla tancerzy zaplanowaliśmy wydarzenia m.in. w Grand Hotelu w Sopocie, wśród nich także warsztaty podstaw tanga dla tych, których ono przyciąga, bo tango nas wybiera i woła.

Grand Hotel, Stary Maneż, Akademia Muzyczna – ale też uczelnie i przestrzenie związane ze sztuką. Bo chcecie pokazać tango nie tylko na parkiecie.

To coś, co mi się marzyło od dawna – by zacząć rozmowę o tangu na poziomie akademickim z prelegentami reprezentującymi różne dziedziny. Chodzi o to, żeby pokazać tango od wielu stron, również jako fenomen antropologiczny, psychologiczny czy wręcz terapeutyczny, nie zapominając przy tym o jego bogatej historii. Wykłady odbędą się na Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku oraz w Teatrze Atelier im. Agnieszki Osieckiej oraz w Mamuszki 14 w Sopocie.

Ta mapa Kongresu jest bardzo rozległa. Chodziło o to, żeby tango rzeczywiście wyszło do miasta?

Ona nie jest przypadkowa. Gdybyśmy skumulowali wszystko w jednym miejscu, wydarzenie zamknęłoby się w wąskim gronie. Chcemy docierać jak najszerzej – tak, by tango wybrzmiało i w przestrzeniach akademickich, i tych typowo miejskich. Wierzę, że Kongres da zastrzyk energii lokalnej społeczności i stanie się kołem zamachowym dla tutejszego środowiska. Jestem przekonany o sukcesie tego wydarzenia i mam nadzieję, że na stałe wpisze się ono w ofertę kulturalną Trójmiasta.