Gdańsk po raz dziesiąty zamienił się w kulturalną bramę do Północy. Nordic Focus Festival 2025 ponownie udowodnił, że skandynawska wrażliwość, literatura, muzyka i sposób patrzenia na świat wciąż fascynują polską publiczność. Trzy dni spotkań z twórcami, wykładów, projekcji, koncertów oraz rodzinnych atrakcji przyciągnęły tłumy, które w gotyckich wnętrzach i przestrzeniach instytucji kultury mogły poczuć prawdziwy klimat Północy.

Już od dziesięciu lat Uniwersytet Gdański i Nadbałtyckie Centrum Kultury tworzą interdyscyplinarny festiwal poświęcony kulturze nordyckiej. W tym roku do grona organizatorów dołączył Oddział Etnografii Muzeum Narodowego w Gdańsku. Nordic Focus Festival przybliża sztukę, literaturę, języki, muzykę i współczesne narracje krajów Północy.

Dania i nie tylko

Choć NFF otwiera się na całą nordycką rodzinę — Szwecję, Norwegię, Danię, Finlandię i Islandię — każdego roku wybiera jeden kraj jako motyw przewodni. Tym razem szczególne światło skierowano na Danię, a jej ambasada została jednym z głównych partnerów wydarzenia. Festiwal otworzył wykład Juliana Skelnik, Konsula Honorowego Królestwa Danii, zatytułowany „Dzieje przedstawicielstw Królestwa Danii w Gdańsku i Gdyni”.

W programie znalazły się m.in. nordyckie warsztaty językowe dla początkujących, wykłady i prezentacje o kulturze Północy, panele dyskusyjne, spotkania autorskie, pokazy filmowe oraz kulminacyjny koncert „Dźwięki Północy x Nordic Focus Festival”. W nastrojowej przestrzeni gotyckiego Centrum św. Jana zabrzmiał monumentalny „Drone Mass” Jóhanna Jóhannssona — utwór łączący formy sakralne z minimalizmem. W drugiej części wystąpił zespół Hér, prezentujący surową i transową muzykę inspirowaną staronordycką Eddą poetycką, czyli opowieściami o bogach, olbrzymach i prastarych siłach natury.

HERstoryczna perspektywa

Tegoroczna edycja została zbudowana wokół dwóch głównych wątków. Pierwszy i dominujący to HERstoryczna perspektywa, która poprzez kobiecą narrację ukazuje duńską literaturę, kino i społeczeństwo.

Ten wątek silnie wybrzmiał już w sekcji filmowej. Publiczność obejrzała m.in. klasyczne kino nieme — „Czarownice” Benjamina Christensena z 1922 roku, którym towarzyszyła muzyka na żywo Maria Ka – Solo Act. Ten ponad stuletni film, łączący dokument i horror, analizuje historię czarów: od średniowiecznych procesów po ówczesne postrzeganie chorób psychicznych jako opętania.

Z kolei współczesna duńska produkcja „Dziewczyna z igłą” (2024) Magnusa Horna, choć kostiumowa, porusza nadal aktualny temat praw kobiet. Film opowiada historię Dagmar Overbye — jednej z najsłynniejszych seryjnych morderczyń w Danii. W latach 1916–1920, prowadząc fikcyjną agencję adopcyjną, zabijała i ukrywała ciała noworodków. To poruszające studium hipokryzji świata, w którym samotne matki były zmuszane do porzucania dzieci, a system nie proponował im żadnego wsparcia.

HERstoryczna perspektywa wybrzmiała także podczas spotkań z pisarkami i reportażystkami. Wśród nich była Agata Komosa-Styczeń, autorka „Wyspy niechcianych kobiet” — przejmującego reportażu o mrocznej stronie duńskiego państwa dobrobytu. Opowiada o ośrodku na wyspie Sprogø, gdzie w latach 1923–1961 umieszczano, izolowano, a nierzadko także sterylizowano kobiety uznane za „kłopotliwe”: rozwiązłe, nieproduktywne, „nieprzystosowane”. Większość nigdy nie wróciła do normalnego życia.

Zuzanna Litwinko

Relacja człowiek-natura

Drugim przewodnim wątkiem Nordic Focus Festival 2025 była relacja człowieka z naturą. Organizatorzy podkreślili zarówno destrukcyjny wpływ, jaki człowiek wywiera na środowisko, jak i rosnącą potrzebę życia bliżej przyrody.

Doskonale wybrzmiało to w spotkaniu z duńską pisarką Charlotte Weitze, autorką „Rosarium”. Jej powieść, z pogranicza realizmu magicznego, opowiada o losach trzech kobiet z różnych pokoleń połączonych niezwykłą więzią z ziemią i roślinami. To wielowątkowa, poetycka opowieść o odkrywaniu tożsamości i nowym spojrzeniu na ewolucję, w której to rośliny — ignorujące granice i przeszkody — stają się koroną stworzenia, a człowiek musi się do nich dostosować. Autorka stawia również pytanie: czy bogaty świat roślin może pomóc nam lepiej zrozumieć ludzką różnorodność?

LEGO i jego niezwykłe właściwości

Organizatorzy nie zapomnieli także o najmłodszych. W ramach Festiwalu odbyły się liczne aktywności związane z klockami LEGO. Uczestnicy mogli wziąć udział w warsztatach dr Agaty Rudnik, które pokazywały, jak wykorzystać klocki w budowaniu dobrostanu psychicznego. Dr Michał Duda z kolei opowiadał o ciekawostkach dotyczących LEGO, zestawach dla dorosłych i ich wpływie na rozwój kreatywności na każdym etapie życia. Przez cały dzień działała także otwarta strefa swobodnego budowania, przyciągająca zarówno dzieci, jak i dorosłych.