Odszedł pan tak po prostu?

Nie. Zdecydowały kwestie zdrowotne. Miałem firmę giełdową, co zobowiązywało mnie do intensywnej pracy. I dużej odpowiedzialności. Chociażby za to, by na koniec miesiąca wszyscy bez zbędnej zwłoki otrzymywali wynagrodzenia. A jednocześnie mocno działałem społecznie. Tu jedna rada, tutaj druga, a tam z kolei izba gospodarcza. Tego wszystkiego było za dużo. Tak mnie to już obciążało, że pojawiły się poważne problemy zdrowotne. Wówczas żona i córka przycisnęły mnie, abym radykalnie ograniczył swoją aktywność. Wycofałem się więc z firmy i przez jakiś czas pełniłem jeszcze funkcje doradcze w innych spółkach, ale później skupiłem się głównie na działalności społecznej.

Jak długo był pan związany z Centrostalem?

Zacząłem w nim pracę już na samym początku lat 80. To była wtedy firma państwowa, zresztą jak cały przemysł. W 1989 roku zostałem powołany na stanowisko dyrektora. Centrostal był wtedy w bardzo złym stanie, z wypowiedzianymi przez bank kredytami... Jestem dumny, że udało mi się wtedy go utrzymać. Przychodzili pracownicy i pytali: „Panie dyrektorze, to co, upadniemy? Nic nie da się już zrobić?”. Uspokajałem ich: „Da się. Musimy działać spokojnie, krok po kroku. Musimy być też gotowi na pewne wyrzeczenia”. No i udało mi się nie tylko utrzymać firmę, ale ją rozwinąć, a następnie wprowadzić na Giełdę Papierów Wartościowych. A gdy już dobrze zarabialiśmy, to nie przejadaliśmy pieniędzy, tylko wciąż inwestowaliśmy. Kupowaliśmy inne firmy. Dobrze nam się wiodło. Kiedy sprzedałem pakiet akcji, doszedłem do wniosku, że mogę już żyć z tego, co udało mi się odłożyć. Uważam, że w ten sposób spłacam pewien dług w stosunku do społeczeństwa, które mi umożliwiło, że skończyłem studia, że miałem możliwość wykazania się swoimi umiejętnościami w prowadzeniu firmy, że akurat nastąpiły te zmiany w Polsce, które dały mi szansę na zbudowanie biznesu.

Z której inicjatywy społecznej jest pan szczególnie dumny?

Przede wszystkim ze związku Pracodawców Pomorza. Na początku lat 90. działała jeszcze rada dyrektorów dużych przedsiębiorstw państwowych, które przechodziły intensywne zmiany. Na jej bazie powstał w 1991 roku Gdański Związek Pracodawców. To był wtedy stosunkowo mały związek i przyznam, że wkrótce po jego powołaniu na jakiś czas o nim zapomniałem. Całą swoją energię przerzuciłem na tworzenie samorządu gospodarczego. Po jakimś czasie powróciłem jednak do tej organizacji pracodawców i w 2010 roku zostałem wybrany jej prezesem. Rozpoczęliśmy intensywny okres rozwoju związku, pozyskaliśmy nową siedzibę, zbudowaliśmy struktury i…. zmieniliśmy nazwę na „Pracodawcy Pomorza”. Dzisiaj mamy ponad 1000 firm członkowskich. W zasadzie są to wszystkie znaczące, liczące się firmy polskie i zagraniczne, prywatne i publiczne. I to jest dzisiaj dobrze naoliwiona maszyna, która integruje i wspiera środowisko gospodarcze Pomorza.

Wszystkie projekty, które pan współtworzył działają?

W zasadzie, jak tak patrzę na różnego rodzaju fundacje czy stowarzyszenia, to wszystko działa. Lepiej lub gorzej. Zakładałem przykładowo Gdański Klub Biznesu. Istnieje do dzisiaj. Może nie tak, jakbym sobie wymarzył, ale funkcjonuje. Dlatego nasze drogi trochę się rozeszły. Tak samo z różnego rodzaju komitetami. Na przykład Społeczny Komitet Wsparcia Budowy Opery Bałtyckiej. Założyliśmy go z prof. Januszem Rachoniem piętnaście lat temu. Pandemia przerwała działalność, ale udało mi się komitet odtworzyć, przemeblować i znów fajnie działa. Tak samo wszelkiego rodzaju rady. Gdy zacząłem angażować się w budowanie relacji pomiędzy biznesem a nauką, to najpierw uczestniczyłem w pracach rady gospodarczej na Politechnice Gdańskiej. To było jeszcze za czasów, gdy rektorem był prof. Edmund Wittbrodt. Potem przekształciliśmy ją w Konwent Gospodarczy PG, a gdy trzy gdańskie uczelnie – Politechnika Gdańska, Gdański Uniwersytet Medyczny i Uniwersytet Gdański powołały Związek Fahrenheita, to my następnie przekształciliśmy się w Konwent Gospodarczy Związku Uczelni Fahrenheita. Czasem więc dana organizacja potrzebuje jakiegoś odświeżenia, dodatkowego impulsu albo przekształcenia, do tego by znów działać efektywnie.

No właśnie. Efektywnie. Bo przecież samo istnienie i debatowanie to chyba za mało, by mówić o sukcesie?

To jest bardzo ważna sprawa, gdy działasz społecznie, a nie widzisz efektów. Bo sama organizacja debat mnie nie satysfakcjonuje, tylko to czy one coś zmieniają. I czy generują kolejne inicjatywy. Tego typu wydarzenia spełniają swoją rolę, o ile powodują wśród uczestników i decydentów refleksję, dotyczącą poruszanej problematyki. A w jej wyniku konkretne działania, czy to przyspieszenie koniecznych decyzji, wycofanie się z działań, które potencjalnie byłyby szkodliwe dla naszego regionu lub podjęcie niezbędnych inicjatyw rozwojowych.

I to się udaje?

Myślę, że w większości przypadków tak się właśnie dzieje. Wciąż pojawiają się nowi ludzie, nowi eksperci, zawiązują się nowe relacje i powstają nowe pomysły. Dzięki debatom w tak zwanym złotym trójkącie, czyli z udziałem przedstawicieli nauki, władzy i gospodarki powstał dokument pod nazwą „Kluczowe wyzwania rozwojowe województwa pomorskiego”. Jako przewodniczący zespołu doradców gospodarczych przy rektorze PG organizuję dyskusje dotyczące głównego wyzwania Pomorza, czyli transformacji energetycznej. Omawiamy na nich konkretne problemy, bez pochwał, ale raczej krytycznie i racjonalnie. Dzięki temu udało się nam zachęcić Energę Operator do przedstawienia swojej wizji rozwoju. Inny przykład: dyskutowaliśmy o tak zwanych lokalnych obszarach bilansowania. O tym, jak lokalnie równoważyć produkcję i zużycie energii z odnawialnych źródeł energii z udziałem magazynów energii. Uczestniczący w debatach prezes firmy Lyten, produkującej w Gdańsku magazyny energii oraz prezes gdyńskiej Stoczni Crist szybko się dogadali i na terenie stoczni stoją już magazyny energii. A po stoczni kolejne będą budowane w firmie Zenona Ziai, także członka naszego zespołu. Czasem są to więc naprawdę mocne konkrety. I wtedy jest satysfakcja.

Gratuluję. Wymienił pan dwie duże i znane firmy. Tymczasem mamy też sektor MŚP, który wytwarza ponad 50 proc. polskiego PKB. Czy jemu też poświęcacie tak dużo uwagi?

Staramy się. Występujemy z inicjatywami i działamy także na rzecz tych najmniejszych firm. I ciągle próbujemy je namawiać do aktywności, bo jedna mała firma nie ma szansy się przebić z jakimś problemem, ale już kilka czy kilkanaście mogą coś wspólnie zdziałać. Nie wydaje mi się, abyśmy kiedykolwiek odmówili wsparcia o które zwróciła się do nas mała albo średnia firma. Gdy został powołany pierwszy Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorstw, jeszcze za poprzedniego rządu, to na naszych galach mówił tak: „Jesteście jedyną organizacją, w której czuć, że chcecie ze mną współpracować i walczyć o małe i średnie przedsiębiorstwa”.

W najmniejszych firmach właściciel wykonuje niezliczoną liczbę obowiązków. W przeciwieństwie do dużych firm, nie ma sekretariatu, zaplecza prawnego, asystentów itd. Trudno się dziwić, że nie ma już czasu ani siły na dodatkową aktywność. Być może dlatego jest łatwiejszym celem dla instytucji fiskalnych i legislacyjnych. I właśnie dlatego potrzebuje wsparcia od tych, którzy takie zaplecza mają i mogą się zaangażować.

I my to właśnie robimy. Pierwszy z brzegu przykład. Gdy tylko pojawił się pomysł nowych uprawnień dla Państwowej Inspekcji Pracy już w trakcie procesu legislacyjnego walczyliśmy o to, by w tej ustawie pojawiły się pewne zapisy. Chociażby takie, by inspektor PIP po wejściu do firmy nie mógł samemu podejmować decyzji o przekształceniu umowy pomiędzy firmą a jednoosobową działalnością gospodarczą (B2B) w umowę o pracę. Zamiast tego musi najpierw opisać problem, skierować go do inspektora okręgowego, a dopiero on może wydać postanowienie o takim przekształceniu. Ale zainteresowany ma prawo odwołać się od decyzji inspektora okręgowego do sądu. Walczyliśmy o taką procedurę. Udało się.

Na pewno z punktu widzenia dużej firmy jest to sukces. Z perspektywy właściciela warzywniaka może to jednak wyglądać nieco gorzej. Dobrze, że jest ścieżka sądowa, ale to także oznacza, że zamiast stać za ladą lub jechać na hurt, musi szukać prawnika i angażować swój czas w konfrontację z wielką instytucją. Bo inaczej może nie przetrwać.

Pełna zgoda. Nasza gospodarka i sposób podejścia polityków powodują, że jesteśmy przeregulowani, a co gorsza ze wszystkich przepisów i ustaw widać brak zaufania państwa do obywatela. Jeżeli w tym warzywniaku formą zatrudnienia jest B2B i obydwie strony jednoznacznie deklarują, że właśnie taka forma współpracy im odpowiada, to na tym kontrola powinna się zakończyć. Po ogłoszeniu ustawy jako Pracodawcy Pomorza zorganizowaliśmy spotkanie podczas którego Okręgowy Inspektor Pracy publicznie oświadczył: „Proszę państwa niczego się nie obawiajcie. Będziemy podchodzić z najwyższą ostrożnością. Nigdy nie będziemy nadużywać tego prawa, które otrzymaliśmy. Będziemy z wami w stałym kontakcie”. Zobaczymy, jak to wyjdzie w praktyce.

Czy śledzi pan rozwój AI?

Oczywiście. Pamiętam rozmowę sprzed wielu lat z wybitnym wynalazcą prof. Andrzejem Czyżewskim, który jest polskim prekursorem w badaniach nad sztuczną inteligencją, czyli AI. Zawsze podkreśla, że w dynamicznie rozwijającej się AI występuje problem przypominający trzymanie w rękach gorącego kartofla wyjętego przed chwilą z ogniska. Korzystam z AI, pamiętając jednak o tym, że potrafi zmyślać i należy podawane informacje weryfikować. AI należy traktować tylko jako narzędzie wspierające. Dlatego tak bardzo przydatna AI w opisywaniu badań obrazowych (Rentgen, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny) musi być kontrolowana, sprawdzana i weryfikowana przez lekarza. Ale zamiast czekać na opis badania parę tygodni - będziemy mogli otrzymać go następnego dnia.  

Czy ten temat pojawia się na forach, które pan reprezentuje? Czy firmy i instytucje nadążają za rozwojem tej technologii? Czy wymieniają się doświadczeniami?

Zdecydowanie tak. Polscy przedsiębiorcy są niezwykle ambitni i otwarci na wszelkie nowinki technologiczne. Szkoda tylko, że jesteśmy gospodarką niskomarżową. Często produkujemy części lub wyroby pod obcą marką, a w handlu nie żyjemy z marży (1-5 proc.), ale z obrotu. Stąd też brakuje zysku na prace badawczo-rozwojowe i wdrożeniowe. I tu powinno szerzej wkroczyć państwo z programami wspierającymi przedsiębiorstwa w zakresie innowacyjności produkcji i własnych rozwiązań. Dlatego już teraz zapraszam na październikową debatę na Politechnice Gdańskiej z udziałem kilku prezesów innowacyjnych firm z państw basenu Morza Bałtyckiego. Chcemy się dowiedzieć, w jaki sposób Finowie czy Duńczycy powodują, że powstają u nich tego typu firmy, które nazwaliśmy „Latarniami Innowacji”.  

Sztuczna inteligencja jest z pewnością narzędziem, które pomaga w pracy. Ale też po cichu ją likwiduje. I to szybciej niż przewidywaliśmy. Z raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego wynika, że w Polsce zniknie 3,7 mln miejsc pracy, a według Międzynarodowego Funduszu Walutowego aż 5,5 mln. W perspektywie pięciu-dziesięciu lat.

A ja w to nie wierzę. Mówiono już o tym 200 lat temu. I przy każdej nowej technologii taka zapowiedź wraca jak bumerang. Na początku XIX wieku tkacze niszczyli mechaniczne krosna, krzycząc, że zabiorą im pracę. W efekcie zabrały 90 proc. pracy tkaczy ręcznych, ale stworzyły dziesięć razy więcej innych miejsc pracy w fabrykach. Po prostu przy kolejnych rewolucjach przemysłowych lub technologicznych jedne zawody „umierają”, a powstają inne.

Wydaje się, że tutaj ważna jest postawa dużych firm. Z jednej strony rynek wymusza na nich nieustanny rozwój, by sprostać konkurencji. Szczególnie ze strony wielkich, światowych korporacji. Z drugiej strony masowe zwolnienia ludzi to erozja społeczeństwa. A w czystej ekonomii po prostu strata konsumentów. Czy pomagać firmom w rozwoju automatyzacji i AI, dzięki, którym stają się bardziej konkurencyjne, czy też bronić miejsc pracy? Da się to jakoś połączyć?

Bez wątpienia należy wspierać rozwój przemysłowy i technologiczny, w tym AI. Konkurencja napędza postęp i rozwój gospodarczy oraz społeczny. Jednocześnie społeczeństwa europejskie się starzeją, miasta się wyludniają. Zaczyna brakować rąk do pracy. Brak spójnej polityki emigracyjnej Unii Europejskiej powoduje, że bez imigrantów Unia Europejska skurczy się o 30 milionów ludzi do 2050 roku. Presja demograficzna zmusi jednak kraje europejskie do otwierania się na pracowników z zewnątrz. Dlatego też wszystkie te obawy uważam za nieuzasadnione.

Wspomniał pan o Społecznym Komitecie Budowy Opery Metropolitalnej w Gdańsku. Ten temat faktycznie ostatnio dostał nowe życie. Udało się opracować wstępną koncepcję opery i wybrać miejsce, gdzie może powstać. Koszty oszacowano na minimum 800 mln zł. Wierzy pan, że budowę uda się zrealizować?

Jestem o tym głęboko przekonany. Czuję pełną determinację władz samorządowych i dyrekcji naszej opery. Marszałek województwa pomorskiego, myśląc perspektywicznie, już parę lat temu doprowadził do sytuacji, że ministerstwo kultury jest organem współprowadzącym Operę Bałtycką. Mamy więc zapewniony współudział w tym projekcie władz centralnych. Pełną parą idą prace związane z opracowaniem programu funkcjonalno - użytkowego oraz przygotowania do ogłoszenia międzynarodowego konkursu architektonicznego. Przed władzami naszego województwa walka o finansowanie budowy, której zakończenie zaplanowano na jesień 2032 roku. 

Czy to teraz pana najważniejsza misja?

Chyba tak. Zakochałem się w tym projekcie. Chciałbym pięknej, wspaniałej budowli będącej ikoną Gdańska, świadczącej o pomorskiej potędze i znaczeniu naszego regionu dla Polski i Europy.