Jak toksyczne relacje przekładają się na efektywność zespołów i wyniki firmy?

Bardzo konkretnie. Toksyczne wzorce obniżają zaufanie i zaangażowanie, zwiększają rotację pracowników, blokują przepływ informacji i budują atmosferę strachu. To wszystko bezpośrednio wpływa na gorsze decyzje strategiczne, niższa jakość pracy, mniejsze zaangażowanie, wskutek czego słabsze wyniki finansowe i utratę, budowanej latami reputacji. Organizacje płacą ogromną cenę za te niewidzialne napięcia - choć rzadko jest to w ogóle poddawane obserwacji czy pomiarom, a jeszcze rzadziej liderzy mają odwagę mówić o tym głośno, zanim jeszcze zadzieje się dramat. Koszty są przez to jeszcze większe. Niestety często zamiast przyczynami, zajmujemy się objawami.

A długotrwałe relacje z osobami narcystycznymi - mogą wpływać na zdrowie psychiczne i decyzje biznesowe?

Zdecydowanie tak. Długotrwała ekspozycja na toksyczne zachowania takie jak gaslighting, dewaluację, emocjonalny szantaż to prosta droga do wypalenia zawodowego, spadku poczucia własnej wartości i chronicznego stresu. Co gorsza, zniekształca to sposób podejmowania decyzji. Zamiast opierać się na danych i analizie, zaczynasz działać pod wpływem emocjonalnego nacisku, a to prowadzi zespół, projekt czy firmę w złym kierunku. Narcystyczna manipulacja jest po prostu formą przemocy psychicznej, a ofiara narcyza traci z czasem nie tylko zaufanie do siebie, ale całkowicie uzależnia swoje poczucie wartości od akceptacji oprawcy, co zresztą nigdy nie następuje i dlatego jest to równia pochyła. Dlatego wierzę, że poruszanie tego tematu w kontekście biznesowym jest tak ważne. Bo brak wiedzy o dynamice narcystycznej przemocy powoduje, że narażamy siebie, swoje firmy, zdrowie a nawet rodziny, bo życie zawodowe przekłada się na prywatne i na odwrót.

Jak w praktyce radzić sobie z osobą toksyczną w zespole? Unikać, konfrontować, negocjować?

Jeśli ktoś zidentyfikował w swoim samopoczuciu wspomniane wcześniej „czerwone flagi” i podjęte rozmowy nie przyniosły poprawy, tzn. nasz potencjalny oprawca nie wyraża skruchy i w zachowaniu nic się nie zmienia, to ja osobiście nie mam wątpliwości, że zakończenie takiej relacji jest najlepszym rozwiązaniem. Warto pamiętać, że emocjonalne reakcje tylko podsycają toksyczną dynamikę i wzmacniają jej wzorce. Dlatego jeśli konfrontacja, ustalenie jasnych granic i formalnych reguł współpracy, które pozwolą skupić się na celu i komunikować się rzeczowo nie przynoszą rezultatów, uważam, że utrzymywanie takiej dynamiki szkodzi całemu zespołowi i docelowo zagraża biznesowi.

Czy da się oczyścić środowisko biznesowe z toksycznych wpływów, nie ryzykując strat kadrowych?

A czemu mielibyśmy bać się strat, skoro one przynoszą tylko jeszcze większe ryzyko deficytów? Badania pokazują, że jeden toksyczny pracownik potrafi obniżyć efektywność całego zespołu nawet o 30%. Jeśli oczyścimy firmowy ekosystem, zmiana będzie tylko na lepsze. Wymaga to jednak odwagi, konsekwencji i systemowego podejścia. Potrzebujesz kilku rzeczy: kultury feedbacku i przejrzystości, jasnych kryteriów weryfikacji jakości współpracy, szybkiej reakcji na toksyczne mikrozachowania - trzeba działać jeszcze zanim na dobre eskalują. Ważny jest też rozwój kompetencji emocjonalnych liderów oraz sieć wsparcia: mentorzy, psychologowie, działu HR. Nie chodzi o polowanie na „złych ludzi", ale o stworzenie środowiska, w którym toksyczne wzorce po prostu nie mają warunków do przetrwania.

A co, jeśli lider zorientuje się, że przez toksyczną relację podejmuje złe decyzje?

To zawsze trudny moment, bo zdrowy człowiek chce chronić relację i z reguły wkłada w nią emocje i czas. Kiedy uświadamiasz sobie, że doświadczasz nadużycia, padłeś ofiarą manipulacji jest po prostu przykry. Najważniejsze więc, to przyznać się samemu przed sobą, że jest problem, ale nie wynika on z naszej naiwności a wartości, jakimi się kierujemy, których toksyczna osoba nie jest w stanie uszanować, a jedynie je wykorzystywała. To pierwszy i najtrudniejszy krok. Potem kwestia tego, czy inne relacje, jakie mamy w życiu mogą być dla nas pomocne. Kto może nas zrozumieć, przy kim czujemy się bezpiecznie. Bo niestety przemoc narcystyczna ma to do siebie, że z pozoru nic złego się nie stało. Jest trochę tak, że jak ktoś tego nie doświadczył, to opowiadać mu o tym, to jak dać rodzynkę i powiedzieć, że tak smakuje keks. Dlatego ofiary narcyzów często mierzą się z ogromnym niezrozumieniem i samotnością. Widzę to każdego dnia w swojej pracy. Dlatego też zdecydowałam się głośno o tym mówić, bo temat jest dużo bardziej powszechny niż nam się wydaje. Jeśli więc ktoś, niezależnie od stanowiska, zaczyna uświadamiać sobie, że tkwi w toksycznej relacji, to psychoedukacja i sieć wparcia jest niezbędna. Najczęściej nie obędzie się bez strat. Jednak ja traktuję te straty jak inwestycję, bo to jak koszt operacji, która ma dać zdrowie.

Na koniec - jakie pytania warto sobie zadać, żeby lepiej zrozumieć dynamikę własnych kontaktów biznesowych?

Polecam kilka refleksyjnych pytań, które warto zadawać sobie regularnie. Po pierwsze: które relacje mnie wzmacniają, a które systematycznie osłabiają? Czy wobec niektórych osób czuję się nienaturalnie ostrożn*, jakbym musiał* ważyć każde słowo? Czy są takie więzi, które pochłaniają ogrom mojej energii, a w zamian dają naprawdę niewiele wartości? Warto też sprawdzić, czy otaczamy się ludźmi, od których dostajemy uznanie, ale gdy mają np. odmienne zdanie, nie czujemy się poniżani, czy dyskredytowani. A pytanie kluczowe: czego właściwie szukam w swoich relacjach biznesowych?

Takie pytania pomagają spojrzeć na sieć kontaktów nie tylko przez pryzmat wyników i celów biznesowych, ale też przez pryzmat naszego zdrowia psychicznego i realnej jakości współpracy. To perspektywa, po którą zdecydowanie zbyt rzadko sięgamy, a przecież świadomość toksycznych dynamik powinna być kompetencją strategiczną każdego lidera i każdej organizacji, która chce funkcjonować długoterminowo.